Waarom leiderschap in een VUCA-wereld vraagt om verticale ontwikkeling
We leven in een tijd waarin verandering geen fase meer is, maar een constante.
Organisaties, teams en leiders bewegen zich in een werkelijkheid die steeds minder voorspelbaar wordt. Strategische plannen verouderen snel, zekerheden verdwijnen en vraagstukken laten zich niet langer eenduidig oplossen.
Deze realiteit wordt vaak samengevat met het begrip VUCA:
- Vluchtig – veranderingen volgen elkaar snel op
- Onzeker – de toekomst laat zich moeilijk voorspellen
- Complex – meerdere belangen en factoren spelen tegelijk
- Ambigu (Niet eenduidig) – situaties hebben geen duidelijke oorzaak of oplossing
Veel leiders ervaren deze dynamiek niet alleen professioneel, maar ook persoonlijk.
De druk neemt toe, verwachtingen stapelen zich op en het gevoel van controle brokkelt af.
De vraag is niet langer: hoe houden we grip?
De vraag is: vanuit welk bewustzijn geven we leiding?
Wanneer leiderschap tekortschiet
Veel traditionele leiderschapsmodellen zijn ontwikkeld in een context van stabiliteit en maakbaarheid. Ze veronderstellen dat problemen analyseerbaar zijn en dat betere structuren, scherpere KPI’s of snellere besluitvorming tot oplossingen leiden.
In een VUCA-context blijkt dat steeds minder vanzelfsprekend.
Leiders merken dat:
- rationele antwoorden onvoldoende houvast bieden
- spanningen blijven bestaan, zelfs na goede besluiten
- mensen afhaken, ook wanneer resultaten worden gehaald
Niet omdat leiders tekortschieten in vaardigheden,
maar omdat de context een ander niveau van leiderschap vraagt.
Van controle naar bewustzijn
Veel leiderschapsontwikkeling richt zich op wat ook wel horizontale ontwikkeling wordt genoemd: het toevoegen van kennis, vaardigheden en competenties. Dat blijft waardevol, maar is niet langer voldoende.
Wat nodig is, is verticale ontwikkeling: groei in bewustzijn.
Verticale ontwikkeling gaat niet over meer doen, maar over anders zijn.
Het vraagt dat leiders:
- hun eigen aannames leren herkennen
- onzekerheid niet direct willen oplossen
- meerdere perspectieven tegelijk kunnen dragen
- betekenis kunnen geven zonder volledige duidelijkheid
Dat is geen techniek, maar een innerlijk proces.
Zelfleiderschap als fundament
Verticale ontwikkeling begint niet in de organisatie,
maar bij de mens.
Zelfleiderschap vormt het fundament.
Het vermogen om:
- jezelf waar te nemen
- emoties te reguleren
- verantwoordelijkheid te nemen voor je reacties
- ruimte te houden bij ongemak
Zonder zelfleiderschap wordt complexiteit al snel overweldigend.
Met zelfleiderschap ontstaat innerlijke stevigheid — niet omdat je alles weet, maar omdat je jezelf kunt dragen.
Wat verticale ontwikkeling vraagt
Verticale ontwikkeling laat zich niet plannen of afdwingen.
Het is geen logisch vervolg op eerdere stappen, en geen ontwikkeling die je ‘doet’ omdat zij beschikbaar is.
Het vraagt een innerlijke beschikbaarheid om werkelijk stil te staan bij hoe je kijkt, waar je laat leiden door aannames en waar je bereid bent onzekerheid toe te laten. Dat vraagt niet alleen bewustzijn, maar ook draagkracht, timing en ruimte in het leven zelf.
Niet iedereen bevindt zich in een fase waarin deze verdieping mogelijk of wenselijk is. Persoonlijke omstandigheden, verantwoordelijkheden of de behoefte aan stabiliteit kunnen maken dat andere vormen van ontwikkeling op dat moment passender zijn.
Dat maakt verticale ontwikkeling niet beter of hoger dan andere vormen van leiderschapsontwikkeling, maar anders van aard. Het is een beweging die zich aandient wanneer iemand bereid is om niet alleen effectiever te handelen, maar ook zichzelf te ontmoeten in het leiderschap.
Deze verruiming ontstaat niet in het luchtledige. Voor veel leiders gaat hier een periode aan vooraf waarin zij leren omgaan met spanning, verantwoordelijkheid en innerlijke afstemming.
Een balans tussen menselijkheid en richting vormt vaak de bedding waarop verticale ontwikkeling kan ontstaan — wanneer het moment klopt.
Balanced Leiderschap als brug
Tussen zelfleiderschap en verticale ontwikkeling ligt wat wij bij Soulver Balanced Leiderschap noemen.
Balanced Leiderschap is het vermogen om:
- hoofd en hart te integreren
- besluitvaardig te zijn zonder te verharden
- mensgericht te blijven zonder richting te verliezen
Het vormt de brug tussen innerlijk bewustzijn en leiderschap in de praktijk.
Juist in complexe situaties vraagt leiderschap om én helder denken, én emotionele aanwezigheid.
Niet óf-óf, maar én-én.
Leiderschap dat onzekerheid kan dragen
In een VUCA-wereld is onzekerheid geen probleem dat opgelost moet worden, maar een realiteit die gedragen wil worden.
Dat vraagt leiders die:
- niet onmiddellijk antwoorden hoeven te hebben
- veiligheid bieden door aanwezigheid
- betekenis kunnen geven zonder zekerheden
Verticale ontwikkeling maakt dit mogelijk.
Niet door meer grip, maar door een ruimer perspectief.
De leider is niet langer de oplossing,
maar faciliteert het proces waarin antwoorden kunnen ontstaan.
Tot slot
Misschien is de grootste verschuiving wel deze:
van leiderschap als controlemechanisme naar leiderschap als bewustzijnspraktijk.
In een wereld die steeds complexer wordt, is niet degene met de meeste antwoorden de beste leider, maar degene die:
- zichzelf kent
- spanning kan dragen
- ruimte houdt voor menselijkheid
- richting geeft vanuit innerlijke afstemming
Dat is geen gemakkelijke weg.